Giáo án cờ tướng: 12 buổi cho người mới bắt đầu

Mọi thế cờ, nước đi và nhận định về tính hợp lệ trên trang này đều được kiểm chứng tự động bằng engine luật mã nguồn mở của chúng tôi khi dựng trang. Engine áp dụng luật của Liên đoàn Cờ tướng Thế giới (WXF) về cách đi, chiếu bí và cả hai phán quyết về thế lặp: bên ép thế lặp bằng chiếu lặp hoặc đuổi lặp thì bị xử thua chứ không xử hoà. Phần đuổi lặp chưa được đối chiếu với tuyển tập thế cờ chính thức.

Cách dùng giáo án này

Viết cho câu lạc bộ cờ hoặc tiết ngoại khoá, học sinh từ lớp 1 đến lớp 9, chưa biết gì về cờ tướng. Mỗi cặp học sinh cần một bàn cờ thật; một máy chiếu hoặc bàn cờ treo tường giúp giáo viên làm mẫu.

• Đi chậm hơn bạn nghĩ. Với lớp nhỏ tuổi, một buổi có thể kéo thành hai. Đừng sang quân mới khi các em còn đi sai quân cũ.
• Chơi nhiều hơn nói. Mỗi buổi dành ít nhất một nửa thời gian cho trò chơi trên bàn cờ.
• Trò chơi ít quân là cốt lõi: chỉ bày vài quân cần học, để các em tập trung vào đúng một ý.
• Mỗi buổi dẫn tới một trang có bàn cờ tương tác, nơi luật được trình bày và kiểm chứng; giáo viên có thể chiếu trang đó lên lớp.

Buổi 1 — Bàn cờ, sông và cung

Mục tiêu: Biết bàn cờ có 9 đường dọc, 10 đường ngang, quân đặt trên giao điểm; chỉ ra được sông và hai cung; bày đúng 32 quân.

Trên lớp: Giới thiệu bàn cờ theo trang bàn cờ và cách bày quân. Nhấn mạnh lỗi phổ biến nhất: đặt quân vào trong ô thay vì lên giao điểm.

Trò chơi nhỏ: Thi bày quân: hai bạn cùng bày một bàn, giáo viên bấm giờ, sai một quân là phải bày lại.

Về nhà: Bày lại bàn cờ ở nhà và chụp ảnh; kể cho người nhà nghe chữ “Sở hà Hán giới” trên sông là gì.

Buổi 2 — Xe và Tốt

Mục tiêu: Đi đúng Xe (theo đường thẳng, bao xa cũng được) và Tốt (chỉ tiến; qua sông mới được đi ngang, không bao giờ lùi).

Trên lớp: Làm mẫu theo cách đi của Xe và cách đi của Tốt.

Trò chơi nhỏ: Tốt đua: mỗi bên chỉ có 5 Tốt; bên nào đưa được một Tốt tới hàng cuối của đối phương trước thì thắng. Sau đó thêm cho mỗi bên một Xe.

Về nhà: Chơi Tốt đua với người nhà ba ván.

Buổi 3 — Mã và cản chân Mã

Mục tiêu: Đi đúng Mã (một bước thẳng rồi một bước chéo) và nhận ra khi Mã bị cản chân.

Trên lớp: Dùng trang cách đi của Mã: đặt một quân sát bên Mã và cho học sinh tìm những hướng Mã không còn đi được.

Trò chơi nhỏ: Mã săn Tốt: một bên có một Mã, bên kia có ba Tốt; Mã phải ăn hết Tốt trước khi một Tốt kịp qua sông.

Về nhà: Tìm trên bàn cờ ban đầu: mỗi con Mã đi được mấy nước? (Đáp án: hai.)

Buổi 4 — Pháo và ngòi

Mục tiêu: Hiểu Pháo đi như Xe nhưng chỉ ăn quân khi nhảy qua đúng một quân (ngòi).

Trên lớp: Làm mẫu theo cách đi của Pháo. Hỏi cả lớp: không có ngòi thì Pháo ăn được không? Có hai ngòi thì sao?

Trò chơi nhỏ: Pháo tìm ngòi: giáo viên đặt một Pháo và vài quân trên bàn; học sinh chỉ ra mọi quân Pháo ăn được.

Về nhà: Giải ba thế cờ hằng ngày.

Buổi 5 — Tướng, Sĩ và Tượng

Mục tiêu: Đi đúng ba quân phòng thủ: Tướng và Sĩ không ra khỏi cung, Tượng đi chéo hai ô và không qua sông.

Trên lớp: Dạy theo các trang Tướng, Sĩ và Tượng. Cho học sinh đếm: Sĩ chỉ có năm điểm để đứng, Tượng chỉ có bảy.

Trò chơi nhỏ: Xe bắt Tướng: một bên có Tướng và hai Sĩ, bên kia có một Xe và Tướng; đếm xem Xe cần bao nhiêu nước để chiếu được Tướng.

Về nhà: Vẽ cung lên giấy và đánh dấu năm điểm của Sĩ.

Buổi 6 — Chiếu, chiếu bí và lộ mặt tướng

Mục tiêu: Phân biệt chiếu và chiếu bí; biết hết nước đi là thua; biết hai Tướng không được nhìn thẳng mặt nhau.

Trên lớp: Dùng trang chiếu, chiếu bí và hết nước đi rồi luật lộ mặt tướng. Ba cách thoát chiếu: đi Tướng, chặn, hoặc ăn quân đang chiếu.

Trò chơi nhỏ: Thoát hay không thoát: giáo viên bày năm thế bị chiếu, học sinh nói cách thoát hoặc kết luận là đã bị chiếu bí.

Về nhà: Ván cờ đầy đủ đầu tiên với người nhà, hoặc với máy ở mức Người mới.

Buổi 7 — Ván cờ đầu tiên và giá trị các quân

Mục tiêu: Chơi trọn một ván; biết quân nào đáng giá hơn để không đổi thiệt.

Trên lớp: Giới thiệu giá trị các quân cờ: Xe mạnh nhất, rồi đến Mã và Pháo. Sau đó cả lớp chơi theo cặp, giáo viên đi vòng quanh sửa nước đi sai luật.

Trò chơi nhỏ: Ván cờ có trọng tài: một bạn thứ ba ngồi xem và dừng ván khi có nước sai luật.

Về nhà: Thắng một ván với máy ở mức Người mới.

Buổi 8 — Khai cuộc: ra quân cho đúng

Mục tiêu: Biết ba nguyên tắc: đưa Xe ra sớm, cho Mã có đường đi, để mắt tới đường giữa.

Trên lớp: Dạy theo nguyên tắc khai cuộc và giới thiệu khai cuộc phổ biến nhất, Pháo đầu.

Trò chơi nhỏ: Mười nước đầu: các cặp chơi đúng mười nước rồi dừng; giáo viên chấm bên nào đã ra được nhiều quân hơn.

Về nhà: Đọc trang Pháo đầu và bày lại ba nước đầu tiên.

Buổi 9 — Chiến thuật: bắt đôi

Mục tiêu: Nhận ra đòn bắt đôi: một quân cùng lúc đe doạ hai quân của đối phương.

Trên lớp: Dùng Mã bắt đôi và chiến thuật của Pháo; các bàn cờ ở đó cho học sinh tự tìm nước đúng.

Trò chơi nhỏ: Săn đòn: mỗi cặp chơi một ván; ai thực hiện được một đòn bắt đôi thì được cộng điểm thưởng.

Về nhà: Giải các thế cờ trên hai trang chiến thuật vừa học.

Buổi 10 — Chiến thuật: ghim và mở chiếu

Mục tiêu: Hiểu quân bị ghim không đi được, và một nước đi có thể mở đường cho quân phía sau chiếu.

Trên lớp: Theo trang đòn ghim và đòn mở chiếu. Nhắc lại luật lộ mặt tướng: đó cũng là một kiểu ghim.

Trò chơi nhỏ: Tìm quân bị ghim: giáo viên bày ba thế, học sinh chỉ ra quân nào không được phép đi.

Về nhà: Ba thế cờ hằng ngày.

Buổi 11 — Các thế chiếu bí cơ bản

Mục tiêu: Thuộc vài thế chiếu bí hay gặp nhất và biết dồn Tướng đối phương vào đó.

Trên lớp: Dùng các thế chiếu bí cơ bản và các mẫu chiếu bí.

Trò chơi nhỏ: Chiếu bí trong năm nước: giáo viên bày thế có sẵn, các cặp thi xem ai chiếu bí được trước.

Về nhà: Ôn lại bốn trang đã học và chuẩn bị cho giải trong lớp.

Buổi 12 — Ghi biên bản và giải trong lớp

Mục tiêu: Ghi được nước đi theo cách viết “Pháo 2 bình 5”; chơi một giải nhỏ có xếp hạng.

Trên lớp: Dạy cách ghi biên bản trong 15 phút, rồi tổ chức giải theo hướng dẫn tổ chức giải cấp trường: vài ván cờ nhanh, mỗi ván ghi biên bản.

Trò chơi nhỏ: Chính là giải đấu. Trao giấy khen cho cả bạn ghi biên bản đẹp nhất, không chỉ bạn thắng nhiều nhất.

Về nhà: Mở lại một ván của mình bằng công cụ xem lại ván cờ và tìm nước đi đã quyết định kết quả.

Sau 12 buổi

Học sinh đã đi đúng luật và chơi trọn được một ván. Bước tiếp theo là chiến thuật và tàn cuộc, theo thứ tự trong học viện cờ tướng. Những em muốn thi đấu có thể tham gia giải cấp trường, rồi giải học sinh cấp quận, thành phố.

Câu hỏi liên quan